‘We laten de leerlingen hun onderwijs zo passend mogelijk maken’. Hb-onderwijs op het Theresialyceum

Thuis in Begaafdheid is de profilering van het Theresialyceum in Tilburg als het gaat om hoogbegaafdheid. Het is geen apart label, maar verweven in de hele school. Lies Aarts (HB-expert) en Denise Eurlings (coördinator begaafdheidsprofielschool) vertellen over hun visie, de praktijk en de uitdagingen die ze tegenkomen in hun streven naar passend onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen.

Lies Aarts begon jaren geleden als tijdelijke kracht, maar groeide uit tot de HB-expert van de school. “Ik heb ruime ervaring in het onderwijs, maar ben al een hele tijd volledig gericht op deze doelgroep. Ik heb bijvoorbeeld de opleiding tot RITHA Practitioner gedaan. Het is een rol die ik met passie invul, mede door mijn eigen ervaringen.” Ze heeft twee hoogbegaafde kinderen. “Ik weet wat ouders en kinderen doormaken, en dat helpt me om de vertaalslag te maken tussen het kind, de ouders en de docenten.”

Denise Eurlings is docent biologie en BPS-coördinator. Haar betrokkenheid bij hoogbegaafdheid begon onverwacht: “Tijdens een training formatief evalueren zei de trainer tegen me: ‘Heb jij wel eens nagedacht dat je misschien hoogbegaafd bent?’ Dat was een eyeopener. Ik ben toen gaan lezen en herkende veel in mezelf. Thuis speelt het ook een rol, met twee hb-kinderen. Ik weet hoe het voelt om tegen vooroordelen aan te lopen, en dat drijft me om deze leerlingen de beste begeleiding te bieden.”

Het Theresialyceum is een havo/vwo-school met ongeveer 1.200 leerlingen. De school profileert zich op drie pijlers: cultuurprofielschool, begaafdheidsprofielschool en een driejarige brugperiode.
“We werken met heterogene groepen, omdat dat het beste past bij onze visie op onderwijs”, legt Denise uit. “Hoogbegaafde leerlingen zitten verspreid over alle klassen.”

“Homogene groepen hebben hun voordelen, maar heterogene groepen geven een realistischer beeld van de samenleving,” legt Lies uit. “We willen dat onze leerlingen leren omgaan met verschillen, en dat ze zich kunnen ontwikkelen in een omgeving die lijkt op de echte wereld.”

Visie op hoogbegaafdheid: het kind in zijn geheel

De visie van het Theresialyceum is helder: hoogbegaafdheid wordt benaderd als een geheel, niet als enkel een IQ-cijfer. “We kijken naar het kind in zijn totaliteit,” benadrukt Lies. “Het gaat niet alleen om cognitieve vaardigheden, maar ook om sociale en emotionele ontwikkeling. Wij zijn geen voorstander van ‘testen voor toegang’, een IQ-onderzoek is bij ons niet verplicht. Het kan zeker helpend zijn, maar waarom zou je testen als het goed gaat met een kind? Daarbij speelt ook kansengelijkheid een rol, niet alle ouders kunnen zelf een test bekostigen (als deze niet wordt vergoed door de gemeente). We verzamelen de relevante informatie uit verschillende bronnen, zoals ouders en de basisschool.”

Denise voegt toe: “We merken dat leerlingen die er op de basisschool bovenuit staken, hier soms voldoende hebben aan het reguliere aanbod. Uiteindelijk vinden wij het belangrijk om steeds te kijken naar waar een kind staat in de ontwikkeling en wat op dat moment daarbij past. Daarom doen we een jaarlijkse evaluatie van de leerlingen die deelnemen aan onze HOP-activiteiten (Hoog OntwikkelPotentieel). We bekijken dan of die nog passend zijn.”

De school heeft ongeveer 120 HOP-leerlingen. Lies: “Er zijn ook leerlingen die bewust kiezen voor het reguliere aanbod. Dat vind ik soms lastig, want dan vraag ik me af: komen ze later alsnog in beeld?”

Om tijdig een interventie te kunnen doen, werkt de school met leerlingcoördinatoren die mentoren ondersteunen. “Op dit moment maken we afspraken over hoe we leerlingen aan de bovenkant goed in beeld krijgen en passende interventies kunnen bieden,” legt Denise uit. “Ook hebben we dit jaar voor het eerst een leerpotentieeltest afgenomen. Daar kwamen leerlingen uit die nog niet eerder in beeld waren.”

De praktijk: uitdagen en ontmoeten

De school heeft een doorlopende lijn voor uitdaging. In klas 1 biedt de school Samen Thuis In Projecten (STIP) aan, leerlingen leren dan hoe ze een project moeten aanpakken. “In klas 2 en 3 moeten ze minimaal een uitdagingsmogelijkheid naar keuze doen”, zegt Denise. “Vanaf komend schooljaar gaan we de leerlingen stimuleren om meer activiteiten te doen. Pubers vinden het vaak spannend om iets nieuws te doen, terwijl het wel heel goed kan zijn voor hun ontwikkeling. Ook hebben we een doorlopende lijn voor peercontact in de onderbouw, onze HOP-peerbijeenkomsten.”

“We willen dat leerlingen elkaar opzoeken en leren samenwerken,” zegt Lies. “In het HOP-lab leren ze hoe ze projecten aanpakken en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leren.” Als een leerling iets extra’s gaat doen, hebben ze eerst een gesprek met Lies. “We bespreken dan of de extra activiteit passend is. En ik maak afspraken met de leerling over welke les hiervoor ingezet gaat worden en wanneer er geëvalueerd wordt of er aan de behoefte is voldaan.”

Het team

Lies en Denise zijn, samen met de portefeuillehouder in de directie, het BPS-team van de school. Daarnaast is er ook nog de HOP-expertgroep. Denise: “We zijn als BPS-team verantwoordelijk voor het beleid. De expertgroep bestaat uit vakdocenten van elke grotere sectie, zij hebben zich allemaal verdiept in hoogbegaafdheid. Zij werken onze visie en beleid uit zodat vakdocenten daarmee aan de slag kunnen gaan. Het gaat dan om onderwerpen als differentiatie aan de bovenkant, het ontwikkelen van executieve vaardigheden en effectief leren.”

De HOP-experts hebben onder andere een uitdagingstrap ontwikkeld, zodat docenten weten welke stappen ze kunnen zetten voor leerlingen die meer nodig hebben. Denise: “Er zijn vier tredes, als eerste een uitdagende route en vervolgens compacten en verrijken binnen de vakles. Trede 3 is het compacten van lessen en in de overgebleven tijd een project doen in het HOP-lab. Trede 4 is versnellen.”

Daarnaast is er aandacht voor executieve functies, zoals doorzettingsvermogen. “In mijn vak, biologie, merken we dat hoogbegaafde leerlingen vaak moeite hebben met doorzetten”, vertelt Denise. “We willen komend schooljaar tools ontwikkelen die leerlingen helpen dat te verbeteren”

Traject op Maat en tips voor andere scholen

Tot een aantal jaren geleden had het Theresialyceum het TOM-programma: een traject op maat. Dat is afgeschaft omdat het verkeerde verwachtingen wekte bij ouders. “Ouders dachten dat hun kinderen een volledig programma op maat kregen, maar dat kunnen we niet bieden,” legt Denise uit. “We bieden faciliteiten waar leerlingen gebruik van kunnen maken om hun programma aan te passen. Zo kunnen ze hun onderwijs passender maken.”

“We willen dat onze leerlingen zich thuis voelen en zich kunnen ontwikkelen op hun eigen niveau,” sluit Denise af. “En daarin boeken we vooruitgang, dankzij de inzet van iedereen op school. Het is hard werken, maar het is het meer dan waard.”