Column #19 Marko Otten: Basisboek HB
Het nieuwe jaar 2026 is al weer even onderweg en de nieuwjaarswensen zijn inmiddels verdampt of in dezelfde rook opgegaan als onze meest verreikende voornemens. Een van de voornemens die wat mij betreft niet mogen ondersneeuwen, betreft een grondige lezing van het Basisboek (Hoog)begaafdheid voor PO en VO. Het kloeke boekwerk, 350 pagina’s op A4-formaat, is eind vorig jaar gepubliceerd onder redactie van Eleonoor van Gerven, Ragnild Zonneveld, Nina Oosterveen, Anneke Dekkers en Yvonne den Boer. Voor zover ik weet hebben alle scholen VO en PO een exemplaar ontvangen.
Het handboek wil de competentie-ontwikkeling bij de professionals die met hb-leerlingen werken, ondersteunen. Dat kunnen we alleen maar toejuichen. Ik heb na de eerste kennismaking goede verwachtingen dat deze uitgave niet de moeizame doorloop zal meemaken als de hausse aan literatuur over competentiematrices waarmee de onderwijskundige eenentwintigste eeuw van start is gegaan.
Allereerst heeft de redactie gekozen voor een enorme variatie van invalshoeken, waardoor voor vrijwel iedere professional aansluiting kan vinden bij hetgeen hij of zij al weet of kan, om vervolgens nieuw terrein te verkennen. Ook kan de lezer vanuit zijn of haar eigen voorkeursperspectieven de materie te lijf: conceptueel, vanuit de leerling, organisatorisch om er enkele te benoemen. Om de teksten heen vinden we beschrijvingen van praktijksituaties, vensters (op good practices) en reflectievragen. Via QR-codes kan men in de bijbehorende kennisbank (werk)materialen benaderen: uitwerkingen, animaties, tools en bijvoorbeeld aanvullende kijkvensters. De theoretisch geïnteresseerde professional treft daarentegen talloze verwijzingen naar cumulatieve literatuur en wetenschappelijke onderzoek aan.
Het boek heeft als ondertitel meegekregen: Kansrijk onderwijs vanuit een inclusieve gedachte voor leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid. Of voor alle thema’s, deelthema’s en praktijkvoorbeelden geldt dat zij bijdragen aan ‘kansrijk onderwijs’, moet de praktijk nog uitwijzen, en hier en daar tref je een open deur aan, maar ik heb te hooi en te gras al meerdere hoofdstukken gezien die op dit punt veel beloven.
Het is geen boek achter elkaar uit te lezen en ik heb het niet op mijn nachtkastje liggen. Maar het verdient wel een plek op de lees- en werktafels van geharnaste experts, hb-teams, mt’ers en zeker in de docentenkamer. Zelf ben ik alvast begonnen in het derde thema Inspelen op educatieve behoeften. En mijn eerste leeservaringen plaatsten me in een voor velen herkenbaar paradigma. Ik kreeg sterk het idee dat niet alleen collega’s die direct met hb-leerlingen te maken hebben, hun voordeel kunnen doen met dit basisboek, maar dat ook zij die er wat verder vanaf staan hier eveneens veel toepasbare kennis kunnen verzamelen. Het lijkt op een ervaring die ik tijdens visitaties vaak heb gehad: wat een school goed heeft ingericht voor haar hb’ers, werkt vroeger of later ook positief uit voor de andere leerlingen.
Voor het Basisboek werd Marko Otten geinterviewd over de Vereniging Bergaafdheidsprofielscholen. Luister hier naar de podcast.