“Het probleem is niet het probleem: er zit altijd iets onder”

Veel leraren doen het: zodra het niet goed gaat met een leerling, gaat je hart aan en wil je het probleem fixen. Maar dat werkt averechts, zeggen Esther de Boer en Mariken Althuizen. Het probleem is nooit het echte probleem, er zit altijd iets onder. En dat is bij elk kind anders. Tijdens de verenigingsdag van de BPS geven zij samen de lezing “De kracht van hoogbegaafd zijn”.

Hoe zijn jullie beiden bij dit vakgebied terechtgekomen?

Esther: “Voornamelijk omdat toen mijn oudste vier was hij in de gordijnen hing. Dan denk je: jee, wat gebeurt hier nou? En als je je dan in hoogbegaafdheid verdiept, merk je dat het herkenbare dingen zijn: die heb ik vroeger zelf ook meegemaakt. Daarom heb ik besloten om de ECHA-opleiding te gaan doen, waar ik Mariken en Nathalie Schmidt tegenkwam. Zo is het eigenlijk allemaal begonnen.”

Mariken: “De zoon van Esther hing in de gordijnen, die van mij zat onder een tafeltje en deed niets meer. Een vriend van mij kwam toen met een stukje tekst over de Leonardoscholen, die net begonnen waren. Hij zei: ‘herken jij hier jouw zoon in?’ Ik zei ja. En net als Esther herkende ik ook mezelf. Er vallen dan heel veel kwartjes, maar ook meteen de noodzaak om iets te gaan doen. Want je weet: er klopt zoveel niet in het onderwijs. Ik ben toen mijn eigen bedrijf begonnen en heb onder andere voor de Leonardostichting gewerkt.”

Mariken, je hebt ook je eigen school opgericht?

Mariken: “Ja. Ik kwam erachter dat alles wat noodzakelijk was voor hoogbegaafde kinderen wenselijk was voor alle kinderen. Dus ik ben gaan kijken naar echt anders onderwijs. Samen met een aantal mensen zijn we nu een coöperatie aan het oprichten, waarin we alles wat we ontwikkeld hebben bij onze school, LOS Deurne, delen met andere scholen. Ook met mensen die thuisonderwijs geven. En samen met Esther en Nathalie schrijven we boeken waarin we onze kennis delen.”

Esther: “Boeken schrijven en op die manier je kennis delen is erg mooi om te doen. Die kennis deel ik ook graag op scholen: het grootste deel van mijn werk bestaat uit het geven van trainingen op scholen, van basisonderwijs tot voortgezet onderwijs. Dat doe ik met veel plezier. Daarnaast begeleid ik kinderen en leerlingen die vastlopen, meestal heeft het met hoogbegaafdheid te maken.”

Jullie lezing heet “De kracht van hoogbegaafd zijn”. Wat kunnen deelnemers verwachten?

Mariken: “De vraag was om het interactief te maken, dat hebben we als basis genomen. We willen dat mensen blij naar huis gaan met het gevoel: dit kan ik meenemen. Het is conceptueel en zoekt de diepte, maar het heeft vooral ook een praktische insteek. Wat kun je er voor jezelf mee en voor de leerlingen?”

Esther: “In ons boek benoemen we veel krachten en in deze sessie pakken we er drie uit: openheid, rijkgeschakeerd voelen en scheppingsgericht doen. Die haken aan bij de termen uit het Delphi-model, die kennen de meeste mensen in het hb-veld wel.”

Dat rijkgeschakeerd voelen spreekt erg aan. Twintig jaar geleden was hoogbegaafdheid nog vooral IQ. Dit gaat duidelijk verder.

Esther: “Inderdaad, en het mooie is: iedereen ervaart voelen anders. De één associeert het met kleuren, de ander weer met geluiden. Als je aan hoogbegaafde leerlingen vraagt: wat versta jij onder rijkgeschakeerd voelen, dan geeft iedereen een ander antwoord. Dat gesprek kun je heel mooi voeren. Het is ook precies wat we met het publiek gaan uitzoeken.”

Mariken: “We willen het breder trekken dan IQ en schools leren. Want dat is gewoon zo’n klein aspect van wie een kind is.”

Veel hoogbegaafde leerlingen zijn op school beschadigd geraakt; het zelfvertrouwen is weg. Hoe keer je dat om, naar die positieve krachten?

Esther: “Denk aan feedback gericht op een groeimindset, oplossingsgerichte vragen stellen, met een leerling in gesprek gaan over zijn kwaliteiten en krachten in plaats van over wat er niet goed gaat. Dat zijn concrete dingen die je kunt doen.”

Mariken: “Als het niet goed gaat met een leerling, wil je dingen fixen en handelen vanuit dat probleem. Maar het probleem is niet het probleem: er zit altijd iets onder, en bij elke leerling is dat anders. De echte zoektocht is: wie ben jij, in jouw hoogbegaafdheid? Waar loop jij tegenaan in je leven? Maar vooral ook: wat breng jij?”

Dus niet oplossen, maar op zoek gaan?

Mariken: “Precies. Ik noem het altijd schatzoeken. Leraren willen vaak een vraag en een antwoord, maar het is: doorvragen, doorvragen en nog eens doorvragen. En daarvoor openstaan. Niet toewerken naar een antwoord, maar meebewegen in een proces. De antwoorden zitten uiteindelijk bij de leerling zelf, niet bij de leerkracht. Je kunt faciliteren, je kunt zorgen dat iemand iets anders kan gaan aanpakken, maar oplossen kun je het zelf niet. Dat is een andere gradatie in je denken.”

Dat vraagt geduld. Hebben jullie een tip voor leraren die zo aan de slag willen?

Mariken: “Ja. Houd je mond:-). Laat stiltes vallen. Vraag: wat nog meer? Vul niet in, maar vraag door.”

Esther: “Het ongemak van de stilte zit meestal bij de leerling, niet bij jou. Dan gaan ze vanzelf vertellen. Doe het dus rustig aan, neem de tijd. En als er niet meteen iets uitkomt, er gebeurt gegarandeerd wat in dat hoofd. Alles wat erin komt, daar gaan ze iets mee doen.
We mogen best de diepte ingaan, ook bij leerlingen met wie het goed lijkt te gaan. Ik heb ooit leerlingen geïnterviewd en bij een van hen leek alles goed te gaan. Die zei achteraf: ‘Hadden begeleiders op school maar doorgevraagd.’ Dat is bij mij blijven hangen.

Mariken: “Er is geen goed of fout antwoord. Wel is het zo dat er zoveel kennis en ervaring in het hb-veld zit. Ook dadelijk in de zaal tijdens de Verenigingsdag. Waarom zouden wij dan voorschrijven hoe je iets doet? Samen komen we heel ver.”

Esther de Boer en Mariken Althuizen geven samen de lezing “De kracht van hoogbegaafd zijn” tijdens de Verenigingsdag van de Vereniging Begaafdheidsprofielscholen op 10 november 2026.