Met klassieke mythen en tragedies werken aan mentale gezondheid van leerlingen

Stel je voor: een klas vol pubers, een Griekse tragedie en een docente die niet alleen de tekst uitlegt, maar ook vraagt: ‘Heb jij je ooit zo eenzaam gevoeld als Philoktetes, gedumpt op een verlaten eiland?’ Ninah Tiemersma is docent klassieke talen aan het Stedelijk Gymnasium Leeuwarden, theatermaker en Leraar van het jaar. Zij gebruikt al jaren Griekse mythen en tragedies om met leerlingen in gesprek te gaan over mentale gezondheid, trauma en emoties.

Op 20 maart 2026 is zij met haar collega Paul Groos aanwezig op de Verenigingsdag van de Begaafdheidsprofielscholen.

Ninah Tiemersma’s passie voor Griekse tragedies en mentale gezondheid is persoonlijk. “Ik heb zelf een traumatische jeugd gehad en leef met PTSS. Toen ik die teksten las, voelde ik me voor het eerst begrepen. Dat Philoktetes door zijn eigen leger wordt achtergelaten op een eiland omdat hij ‘nutteloos’ is, raakte me. Ik dacht: deze personages voelen zich net zoals ik. Dat was een openbaring.”

Tijdens haar studie klassieke talen verdiepte Ninah zich in de vraag of trauma werd beschreven in Griekse tragedies. “Mijn conclusie was: ja, absoluut. Die verhalen zitten vol herkenning: eenzaamheid, schaamte, onrecht, het gevecht om hulp te vragen. Het zijn universele thema’s die destijds evenzeer speelden als nu. Niet voor niets worden deze verhalen na 2500 jaar nog steeds gelezen en opgevoerd. Ze gaan over wat het betekent om mens te zijn, en dat is precies waar jongeren mee worstelen.”

#MeToo

Ninah begint haar lessen niet met een droge analyse, maar met de vraag: ‘Wanneer heb jij voor het laatst gehuild van een film? Of hard gelachen?’ Zo creëert zij een veilige sfeer om over emoties te praten. Daarna duikt ze met de leerlingen in de tekst, bijvoorbeeld in het verhaal van Philoktetes, een Griekse soldaat die door zijn eigen leger wordt achtergelaten op een eiland omdat zijn wond stinkt.
“We hebben het dan over eenzaamheid, over om hulp vragen, over ziek zijn. Onderwerpen waar jongeren mee worstelen, maar waar op school vaak weinig aandacht voor is. Leerlingen herkennen zich in Philoktetes’ gevoel van verlating. Sommigen vertellen over hun vader in Turkije, die ze niet kunnen zien. Of over gepest worden. Die verhalen openen de deur naar gesprekken die anders misschien nooit plaatsvinden.”

Philoktetes: “Maar niemand is bereid, als ik het vraag, om mij veilig thuis te brengen. Ellendig kwijn ik weg en, nu al tien jaar lang in honger en gebrek, voed ik nog steeds mijn onverzadigbare ziekte.” (vertaling Gerard Koolschijn)

De Griekse mythe waarin Daphne vlucht voor Apollo’s ongewenste avances, gebruikt Ninah om actuele thema’s te bespreken. “We koppelen het aan #MeToo, aan de rechtszaak rondom Ali B. of Marco Borsato, en aan wat ‘nee’ betekent. De Grieken wisten al dat grensoverschrijdend gedrag niet oké is. De tragediedichter Euripides bijvoorbeeld beschrijft de innerlijke strijd van vrouwen die dit meemaken. Dat is niet alleen een mannelijk perspectief, het is een menselijk perspectief.”

Apollo: “Daphne, ik smeek je, blijf staan! Ik achtervolg jou niet als vijand: meisje, wacht! … Vraag liever, wie jou leuk vindt: ik ben geen bergbewoner en geen herder, nee, je weet niet voor wie je wegrent!” (vertaling Ninah Tiemersma)

Een meisje uit haar zesde klas zei na de lessen over Medea: “Daardoor wist ik dat het niet goed met me ging. Ik heb hulp gezocht.” Dat soort momenten maken voor Ninah het verschil. “Dat is waarom ik dit doe. Als één leerling zich gehoord voelt, dan is dat een overwinning.”

Medea (nadat Jason haar heeft verlaten voor de dochter van de koning): “Mij heeft deze zaak zo onverwacht overvallen, dat mijn ziel geknakt is; ik ben weg, ik ben het plezier in het leven kwijt.” (vertaling www.koxkollum.nl)

Theater

Werken met persoonlijke thema’s vraagt om vertrouwen, zegt Ninah. “Ik geef leerlingen altijd de optie om dingen op te schrijven en niet hardop te delen. Soms lees ik het wel, soms gooi ik het weg. Ze weten precies wat ermee gebeurt. Ik vertel zelf ook dat ik dingen heb meegemaakt, zodat ze weten: zij snapt het, zij oordeelt niet.”

Ze begint vaak met een creatieve opdracht. “Eerst schrijven leerlingen op hoe het personage zich voelt, pas daarna koppelen ze het aan zichzelf. Zo komt het dichterbij, maar niet te snel. Het mooie is dat leerlingen die elkaar amper kennen, ineens delen dat ze gepest zijn, of dat ze bang zijn voor oorlog. Die verhalen zijn een veilige manier om over moeilijke dingen te praten.”
Naast lessen maakt Ninah theatervoorstellingen waarin ze haar eigen verhaal koppelt aan Griekse mythen. “Niet met een groot decor of kostuums: het is storytelling. Ik laat zien: dit is hoe ik me voelde, en kijk, dat voelde Medea ook. En zie je? Het werd beter. Ik wil laten zien dat er hoop is, zelfs als alles hopeloos lijkt.”

Aan de slag

Iedereen vindt het een mooi idee om klassieke verhalen in te zetten voor de mentale gezondheid van leerlingen, zegt Ninah. “Maar als ik eerlijk ben, gebeurt het nog te weinig. Ik wil dat dit structureel wordt: een onderwijscultuur waarin mentale gezondheid net zo normaal is als wiskunde. Laat zien dat je leerlingen ziet. Dat je niet alleen om hun cijfers geeft, maar ook om wie ze zijn. Als wij dat uitstralen, durven zij dat ook. Ik deel graag lesmateriaal, want dit moet niet alleen van mij komen.”

En hoe begin je dan, als je hier als docent mee aan de slag wilt? “Kies één mythe, bijvoorbeeld Philoktetes of Daphne, en stel open vragen: ‘Hoe zou jij je voelen?’ Gebruik creativiteit. Laat leerlingen tekenen of schrijven. Geef altijd de optie om anoniem te blijven. En koppel het aan actualiteit: als we het over oorlog hebben, praat ik ook over Oekraïne. Als we het over schoonheid hebben, praat ik over social media. Zo wordt het relevant voor de wereld van jongeren.”

Griekse tragedies zijn geen stoffige teksten, maar levende verhalen die leerlingen kunnen helpen met hun emoties, vat Ninah haar boodschap samen. “Deze verhalen zijn als een spiegel: je ziet jezelf, maar ook de ander. En soms zie je ook een weg naar voren.”

Dit artikel verscheen in het VO-magazine van de VO-raad